“Yeter Söz Milletindir” sloganıyla 14 Mayıs 1950’de yapılan seçimle iktidara gelen Demokrat Parti, 27 Mayıs 1960’ta darbeyle iktidardan uzaklaştırıldı.
Darbeyi yapan ve kendilerine “Milli Birlik Komitesi” adını veren cunta yapılanmasınca yönlendirilen Yassıada’daki yargılamalar sonucunda Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ile Maliye Bakanı Hasan Polatkan 16 Eylül 1961’de, Başbakan Adnan Menderes 17 Eylül 1961’de idam edildi.
Demokrat Parti iktidarı döneminde karayolları, tarım, enerji, sanayi ve şehirleşme alanlarında çok sayıda yatırım başlatıldı.
10 yıl boyunca çok sayıda yol, baraj, fabrika, liman ve enerji tesisi tamamlandı.
“DARBE” VURULAN PROJELER
Ancak 27 Mayıs darbesi yapıldığında Demokrat Parti döneminde başlanmış veya geleceğe dönük projeleri yapılmış büyük projeler bulunuyordu.
Darbeciler, Demokrat Parti döneminde ortaya konan yüzlerce projeyi tozlu raflara yolladı.
574 PROJE TOZLU RAFLARA
16 Şubat 1962 tarihindeki TBMM oturumuna yansıyan verilere göre; “Milli Birlik Komitesi” cuntası tarafından darbenin ilk 3 ayında Demokrat Parti döneminde başlatılan 416 proje “erteleme” adı altında, 158 proje ise terk edildiği belirtilerek toplam 574 proje rafa kaldırıldı.
Durdurulan projeler arasında ülkeye enerji ve ulaşım alanında faydası olabilecek büyük projeler de yer alıyordu.
Projelerden bazıları bir daha gündeme gelmezken bazılarıyla ilgili olarak da aradan uzun yıllar geçtikten sonra adım atılmaya başlanabildi.
NÜKLEER ATILIM
Menderes’in, 27 Mayıs darbesi tarafından durdurulan en çarpıcı atılımı nükleer enerji alanında başlatılan çalışmalar oldu.
Türkiye’nin nükleer enerji alanındaki çalışmalarının miladı, Demokrat Parti hükümetinin 1955’te ABD’nin “Barış İçin Atom” (Atoms for Peace) programı kapsamında iş birliği anlaşmasını imzalaması oldu.
1956'da Başbakanlık bünyesinde Atom Enerjisi Komisyonu kurulurken, Türkiye bir yıl sonra da Birleşmiş Milletler dahilinde kurulan Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın kurucu üyeleri arasına girdi.
İLK REAKTÖR
1958 yılında ise araştırma amacıyla kullanılacak ilk reaktörün kurulmasına karar verildi ve Küçükçekmece Gölü’nün kenarında reaktörün kurulacağı yer belirlendi.
TR-1 araştırma reaktörünün temeli Menderes’in katıldığı bir törenle 1959’da atıldı.
Kurulacak araştırma reaktörünün ileride kurulması hedeflenen nükleer santralın ilk adımı olması planlanıyordu.
ÜLKENİN NÜKLEER YOLCULUĞU ENGELLENDİ
Darbeciler, nükleer enerji alanındaki çalışmalara da perde çekti.
Menderes’in nükleer santral kurulması hedefiyle hızla attığı nükleer adımlarının devamı gelmedi.
Nükleer santral kurulması hedefini uzun yıllar dillendiren bile olmadı.
Akkuyu’nun ilk nükleer santral sahası olarak belirlenmesi bile 1976 yılını buldu.
HALİÇ’E YENİ KÖPRÜ
Menderes döneminde İstanbul’da birçok ulaşım ve imar projesi de ortaya kondu.
İstanbul için hazırlanan ulaşım planları arasında Haliç üzerinde, Ayvansaray ile Defterdar arasında inşa edilmesi hedeflenen üçüncü bir köprü de bulunuyordu.
Haliç’te kurulması planlanan köprü, 1957 yılında hazırlanan İstanbul imar maketinde Menderes’e sunuldu.
METRO PLANI BİLE VARDI
1959 yılında köprünün yapımı için İstanbul Belediyesi ile özel şirketler arasında görüşmeler yapıldı.
Köprünün iki katlı olması ve üst bölümünün motorlu araçların kullanımına, alt bölümünün yayaların kullanımına bırakılması planlandı.
Hatta alt bölümüne ilerleyen dönemde bir metro hattı eklenmesi de plan dahilinde gündeme alındı.
PROJEYE SEKTE VURULDU
Nisan 1960’ta köprünün yeri belirlendi ve yapımı için ayrılması gereken bütçenin yaklaşık 40 milyon lira olacağı hesaplandı.
27 Mayıs darbesiyle İstanbul’daki birçok imar planıyla birlikte Haliç’e yapılması planlanan bu proje de sekteye uğradı.
BOĞAZ KÖPRÜSÜ PROJESİ
Demokrat Parti döneminde çalışmaları başlatılan ve darbeciler yüzünden engellenen çok daha ünlü bir köprü projesi ise İstanbul Boğazı’nın iki yakasını karayoluyla birleştirmeyi hedefliyordu.
50’li yıllarda İstanbul’un hızla büyümesi ve karayolu ulaşımının gelişmesiyle birlikte İstanbul Boğazı’na köprü projesi gündeme geldi.
Köprünün güzergahını belirleme amacıyla yapılan çalışmalar sonucunda Ortaköy-Beylerbeyi hattında karar kılındı.
3 YIL HEDEF KONDU
1957 yılında TBMM'den geçen kanunla Karayolları Genel Müdürlüğü'ne Boğaz'a köprü yapılması konusunda müşavir firma seçme yetkisi verildi.
Bu yetki doğrultusunda 24 Ekim 1957'de Amerikan D.B. Steinman Consulting Engineers ile sözleşme imzalandı.
Aynı yıl inşaat için Fransız firmalarıyla protokol görüşmeleri yapıldı.
Projeye göre köprünün 3 yıl içerisinde tamamlanması öngörülüyordu.
SÖZLEŞMEDEN 2 GÜN SONRA DARBE GELDİ
1960’ta, ihale aşamasına gelen köprü projesi hakkında teknik şartnameler hazırlandı ve 25 Mayıs’ta da İngiliz bir mühendislik müşavirliği şirketiyle sözleşme yapıldı.
Ancak bu anlaşmanın imzalanmasından yalnızca 2 gün sonra darbe yapıldı.
İstanbul Boğazı’ndaki ilk köprü projesi 27 Mayıs darbecileri tarafından engellenmiş oldu.
Çalışmaları ve anlaşmaları yapılmış iki kıtayı birleştirecek proje ancak 60’ların sonlarında yeniden ülke gündemine gelebildi.
Köprünün temeli 1970 yılında atıldı ve 1973 yılında tamamlanarak hizmete girdi.
DARBELER DEVRİNİN SONU O KÖPRÜDE GELDİ
Tarihin enteresan bir cilvesi olarak Türkiye’de darbeler devrini başlatan 27 Mayıs darbecileri tarafından yapımı engellediği köprü, yaklaşık yarım asır sonra Türkiye’de darbeler devrini tamamen kapatıldığı 15 Temmuz hain darbe girişiminin bastırılmasının simgesi oldu.
Boğaziçi Köprüsü adıyla hizmete açılan köprü, 10 yıldır, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından 15 Temmuz Şehitler Köprüsü adıyla iki kıta arasındaki kara ulaşımını birleştirmeye ve ülkenin demokrasi hafızasını diri tutmaya devam ediyor.
Kaynak: {Haber Merkezi}
Yorumlar 0
Yorum Yap
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın!