FİNANSMAN MI, BORÇ TUZAĞI MI? ALJ FİNANS’A YÖNELİK “FAİZ VE MAL KAYBI” TARTIŞMASI BÜYÜYOR

Vatandaş soruyor: Borç mu ödeniyor, yoksa borç hiç bitmeyecek şekilde mi büyüyor?

Türkiye'de milyonlarca vatandaş ekonomik kriz, yüksek enflasyon ve düşen alım gücü nedeniyle bankalara ve finansman şirketlerine mahkûm hale gelirken, tüketicilerin en büyük şikâyetlerinden biri kredi maliyetlerinin ulaştığı boyut olmaya devam ediyor.

Bu tartışmanın merkezindeki şirketlerden biri de ALJ Finansman A.Ş.

ALJ Finans, resmi olarak Türkiye'de finansman hizmetleri sunan, taşıt ve farklı ihtiyaçlara yönelik kredi ürünleri bulunan bir finansman kuruluşu. Şirketin faaliyet alanı ve kurumsal bilgileri kamuya açık kaynaklarda yer alıyor.

Ancak kâğıt üzerindeki “finansman” kavramı ile vatandaşın yaşadığı ekonomik gerçeklik arasında ciddi bir tartışma bulunuyor.

Vatandaşların sorması gereken soru artık basit:

Bir kredi sistemi gerçekten tüketicinin ihtiyacını mı finanse ediyor, yoksa ekonomik darboğaza giren insanların malları üzerinde giderek artan bir baskı mı oluşturuyor?

“ARAÇ ALDIM” DİYE BAŞLAYAN HİKÂYE, BORÇ BİTİNCE BİLE BİTMEYEBİLİR Mİ?

Türkiye'de araç sahibi olmak artık birçok vatandaş için lüks haline gelmiş durumda.

Yüksek araç fiyatları nedeniyle vatandaşlar finansman kullanmak zorunda kalıyor. Ancak kredi sözleşmesine atılan imza ile başlayan süreç, ekonomik şartların değişmesi halinde tüketici açısından çok ağır sonuçlara dönüşebiliyor.

Bir vatandaş bugün gelirine güvenerek kredi çekiyor.

Yarın;

• işini kaybedebiliyor,

• geliri düşebiliyor,

• enflasyon nedeniyle temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanabiliyor,

• beklenmedik sağlık veya aile giderleriyle karşılaşabiliyor.

Ancak borç sistemi aynı şekilde işlemeye devam ediyor.

Taksit.

Gecikme.

Ek maliyet.

Yasal takip.

Rehin.

İcra riski.

Ve sonunda vatandaşın yıllarca çalışarak sahip olduğu malvarlığının kaybedilmesi ihtimali.

İşte kamuoyunda asıl tartışılması gereken nokta burada başlıyor:

Finansman kuruluşları sadece para mı kullandırıyor, yoksa ekonomik olarak zayıflayan vatandaşların malları üzerinde olağanüstü güçlü bir tahsilat mekanizmasına mı sahip oluyor?

“FAİZLER VE ÜCRETLER” NEDEN VATANDAŞIN EN BÜYÜK KORKUSU?

ALJ Finans'ın kendi resmi internet sitesinde kredi ürünleri, ödeme seçenekleri ve faizler/ücretlere ilişkin bölümler bulunuyor. Şirket kendisini çeşitli finansman çözümleri sunan bir kuruluş olarak tanımlıyor.

Ancak tüketici açısından mesele sadece sözleşmede yazan aylık faiz oranı değil.

Asıl mesele:

Kredinin toplam maliyeti nedir?

Vatandaş çoğu zaman sadece aylık taksite bakıyor.

“Bu taksiti öderim” diyor.

Fakat zaman içerisinde tablo değişebiliyor.

Ana para.

Faiz.

Gecikme maliyetleri.

Sigorta bedelleri.

Masraflar.

Tahsilat giderleri.

Ve çeşitli sözleşmesel yükümlülükler...

Ortaya çıkan toplam maliyet, başlangıçta yapılan hesaplamanın çok üzerine çıkabiliyor.

İşte bu nedenle tüketicinin sadece “aylık ödeme” üzerinden değil, toplam geri ödeme yükü üzerinden düşünmesi gerekiyor.

Çünkü ekonomik olarak sıkışan vatandaş için birkaç aylık ödeme aksaması, yıllarca çalışarak alınmış bir aracın veya başka bir malvarlığının kaybedilmesiyle sonuçlanabilecek ağır bir zincirin başlangıcı olabilir.

VATANDAŞIN İDDİASI: “BORÇ ÖDÜYORUZ AMA BORÇ BİTMİYOR”

Tüketici platformlarında ALJ Finans hakkında çeşitli kullanıcı şikâyetleri bulunuyor. Bu şikâyetlerde rehin kaldırma süreçleri, tahsilat, sigorta iadeleri, gecikme bedelleri ve müşteri hizmetlerine erişim gibi konularda iddialar yer alıyor. Bunlar kullanıcı beyanları olup, her bir iddianın bağımsız olarak ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Ancak bu şikâyetlerin ortaya çıkardığı daha büyük soru şu:

Türkiye'de finansman şirketleriyle vatandaş arasındaki ilişki gerçekten eşit taraflar arasında mı gerçekleşiyor?

Bir tarafta;

• hukuk departmanları,

• profesyonel tahsilat sistemleri,

• uzman sözleşmeler,

• finansal analiz ekipleri,

• güçlü sermaye yapıları bulunuyor.

Diğer tarafta ise çoğu zaman;

• geçim derdindeki vatandaş,

• kredi sözleşmesini tam olarak anlamayan tüketici,

• ekonomik kriz nedeniyle ödeme gücünü kaybeden aileler bulunuyor.

Bu tabloya bakıldığında “sözleşmeye imza attın” demek her zaman yeterli bir cevap olmayabilir.

Çünkü gerçek hayatta ekonomik güçler eşit değil.

SORU ŞU: VATANDAŞ GERÇEKTEN NEYE İMZA ATIYOR?

Finansal sözleşmeler çoğu zaman onlarca sayfadan oluşuyor.

Vatandaş ise genellikle tek bir noktaya bakıyor:

Aylık taksit ne kadar?

Oysa asıl bakılması gerekenler şunlar:

• Toplam geri ödeme tutarı nedir?

• Gecikme halinde ne uygulanacak?

• Temerrüt durumunda süreç nasıl işleyecek?

• Araç üzerinde hangi rehin hakları bulunuyor?

• Erken kapama durumunda maliyet nasıl hesaplanıyor?

• Ek sigorta ve masraflar var mı?

• Borcun gecikmesi halinde hangi hukuki süreçler devreye giriyor?

Vatandaş bu soruların tamamını anlamadan imza atıyorsa, ortada ciddi bir tüketici bilgilendirme sorunu tartışması vardır.

Çünkü finansal okuryazarlığı sınırlı bir tüketici ile profesyonel hukuk ve finans ekiplerine sahip bir kuruluş arasındaki sözleşme ilişkisi teoride “özgür irade”, pratikte ise ciddi bir bilgi eşitsizliği yaratabilir.

EKONOMİK KRİZDE EN TEHLİKELİ ŞEY: BORÇLA MAL ALMAK

Türkiye'de vatandaşın en büyük hayali ev ve araç sahibi olmak.

Ancak yüksek fiyatlar nedeniyle bu mallara ulaşmanın yolu çoğu zaman borçlanmadan geçiyor.

İşte burada kritik bir paradoks ortaya çıkıyor:

Vatandaş mal sahibi olmak için borçlanıyor.

Borcu ödeyemediğinde ise sahip olmak istediği malı kaybetme riskiyle karşı karşıya kalıyor.

Yani sistemin en sert tarafı şu:

Vatandaşın hayali, ekonomik koşullar değiştiğinde en büyük borç yüküne dönüşebiliyor.

Bugün araç almak için kredi kullanan bir kişi, birkaç yıl sonra aynı aracın sahibi olduğunu değil, hâlâ borç sisteminin içerisinde bulunduğunu fark edebiliyor.

Bu nedenle finans sektörünün sadece “kredi veriyoruz” söylemiyle değerlendirilmesi yeterli değil.

Sorulması gereken:

Bu kredinin vatandaş üzerindeki gerçek ekonomik etkisi nedir?

“YASAL” OLAN HER ŞEY VATANDAŞ LEHİNE Mİ?

En önemli tartışma da burada başlıyor.

Bir işlem yasal olabilir.

Bir sözleşme hukuken geçerli olabilir.

Bir faiz oranı mevzuat çerçevesinde belirlenmiş olabilir.

Ancak bütün bunlar, uygulamanın vatandaş açısından adil olduğu anlamına otomatik olarak gelmez.

Çünkü hukuk ile ekonomik adalet her zaman aynı şey değildir.

Bir vatandaş sözleşmeye imza atmış olabilir.

Fakat o sözleşmeyi imzalarken gelecekte;

• işsiz kalacağını,

• gelirinin düşeceğini,

• hayat pahalılığının bu seviyeye geleceğini,

• temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanacağını

öngöremez.

Ekonomik hayatın gerçekleri ile finansal sözleşmelerin katı hükümleri arasındaki uçurum büyüdükçe, vatandaşın sisteme duyduğu güven de azalıyor.

“FİNANSMAN SEKTÖRÜ VATANDAŞIN MALINI MI KORUYOR, BORCUNU MU?”

Bu soru sert.

Ama sorulması gerekiyor.

Çünkü bir finansman ilişkisinde vatandaş ödeme yaptıkça malına sahip olacağını düşünür.

Fakat ekonomik kriz derinleştiğinde sistem tamamen tersine dönebilir.

Bir süre önce alınan araç artık bir ulaşım aracı olmaktan çıkar.

Borç teminatına dönüşür.

Ve vatandaşın yıllarca ödediği paraya rağmen malını kaybetme ihtimali ortaya çıkabilir.

İşte kamuoyunda tartışılması gereken sistem budur.

Bir vatandaş uzun süre ödeme yaptığı halde ekonomik bir kriz nedeniyle borcunu sürdüremezse, sistem onun bugüne kadar yaptığı ödemeleri ve ekonomik kaybını ne kadar dikkate alıyor?

Bu sorunun cevabı sadece ALJ Finans için değil, Türkiye'deki bütün finansman sistemi için önemlidir.

KAMU DENETİMİ VE ŞEFFAFLIK ÇAĞRISI

ALJ Finansman A.Ş., kamuya açık kurumsal bilgilerinde finansman faaliyetlerini sürdürdüğünü ve çeşitli kredi ürünleri sunduğunu belirtiyor. Şirketin sermaye piyasası ve kurumsal bilgileri de KAP üzerinden kamuya açık şekilde görülebiliyor.

Ancak vatandaşın beklentisi sadece kurumsal bilgi görmek değil.

Daha fazla şeffaflık.

Daha anlaşılır maliyet tabloları.

Daha açık sözleşmeler.

Daha güçlü tüketici koruması.

Daha adil tahsilat süreçleri.

Ve en önemlisi:

Ekonomik darboğaza giren vatandaşın doğrudan malını kaybetmesine yol açabilecek süreçlerde daha güçlü hukuki güvenceler.

BU BİR ŞİRKET TARTIŞMASINDAN DAHA BÜYÜK BİR MESELE

Mesele yalnızca ALJ Finans değil.

Mesele Türkiye'deki borç ekonomisi.

Vatandaşın yaşamını sürdürebilmek için sürekli krediye ihtiyaç duyması.

Araç almak için borçlanması.

Ev almak için onlarca yıl borçlanması.

Kart borcunu başka borçla kapatması.

Ve sonunda bütün hayatının finansal kuruluşların belirlediği ödeme takvimlerine bağlı hale gelmesi.

Bugün Türkiye'de milyonlarca insanın yaşadığı temel sorun şudur:

Gelir yetersiz, hayat pahalı, borç ise kaçınılmaz.

Bu ortamda finansman şirketlerinin sahip olduğu ekonomik güç daha da büyüyor.

Vatandaş ise ödeme gücünü kaybettiği anda sistemin en zayıf halkası haline geliyor.

SON SÖZ: VATANDAŞ BORÇLU OLABİLİR, AMA ÇARESİZ DEĞİLDİR

Kimse borcunu ödememeyi savunmuyor.

Ancak borçlu olmak, vatandaşın bütün ekonomik hayatını kaybetmesi anlamına da gelmemeli.

Türkiye'de artık şu sorular çok daha yüksek sesle sorulmalı:

Bir kredi gerçekten vatandaşın ihtiyaçlarını mı karşılıyor?

Toplam maliyet tüketici tarafından gerçekten anlaşılabiliyor mu?

Gecikmeye düşen vatandaş yeterince korunuyor mu?

Finansman sisteminde ekonomik güç dengesi tüketicinin aleyhine mi işliyor?

Bir vatandaş birkaç aylık ekonomik darboğaz nedeniyle yıllarca emek vererek aldığı malını kaybetme riskiyle karşı karşıya kalmalı mı?

ALJ Finans ve benzeri tüm finans kuruluşları açısından kamuoyunun beklentisi açık:

Daha fazla şeffaflık.

Daha anlaşılır sözleşmeler.

Daha adil maliyet politikaları.

Daha güçlü tüketici koruması.

Ve ekonomik kriz nedeniyle ödeme güçlüğüne düşen vatandaşlar için daha insani çözümler.

Çünkü finansman sisteminin gerçek başarısı, sadece ne kadar kredi kullandırdığıyla ölçülmemeli.

Asıl başarı, ekonomik olarak zor duruma düşen vatandaşın hayatını tamamen borç ve mal kaybı sarmalına sürüklemeden çözüm üretebilmesidir.

Türkiye'nin ihtiyacı borçluyu ezerek tahsilat yapan bir ekonomik düzen değil;

vatandaşı bilgilendiren, koruyan, şeffaf olan ve ekonomik gücü insan hayatının önüne koymayan bir finans sistemi olmalıdır.